Końskie getto. Korespondencja pocztowa z koneckiego getta 1939-1942
„…Już 18 września 1939 r. starosta powiatowy Albrecht wydał pierwsze zarządzenie dotyczące ludności żydowskiej miasta Końskie o następującej treści:
‘Dotychczasowy majątek żydowskich mieszkańców miasta Końskie będzie zarządzany przeze mnie. Wskutek tego jest możliwość utworzenia zamkniętej Kolonii Żydowskiej na terenie miasta, w której żydowskie społeczeństwo ma obowiązek żyć i pracować, mając własna administrację, ale pod moim nadzorem…’.
„We wrześniu 1939 r. w Końskich mieszkało już około 6500 Żydów…”.
„…15 października 1939 r. kreishauptmann dr Albrecht na terenie miasta utworzył Kolonię Żydowska z własna administracją…”.
„…Wiosną 1941 r., na podstawie ogólnego rozporządzenia gubernatora dystryktu radomskiego Karla Lascha zostały założone w Końskich dwa getta. Jedno z nich utworzono w obrębie ulic: Berka Joselewicza, Kazanowskiej, Krakowskiej, Kopce, Pocztowej, oraz z części ul. 3 Maja. Drugie mieściło się pomiędzy ulicami: Kilińskiego, Jatkową, Warszawską, Nowy Świat, Bóźniczną. Duże domy – kamienice należące do Polaków przy ul. Kazanowskiej, Krakowskiej, Kilińskiego zostały wyłączone z granic tej dzielnicy. Okna żydowskich mieszkań od strony głównych ulic przejezdnych, ul. Warszawskiej i ul. 3 Maja, były zamknięte okiennicami lub zabite deskami. Granice getta w niektórych miejscach otoczono drutem kolczastym…”.
„…Między gettem, a stroną aryjską istniała łączność pocztowa. Jednak korespondencja ograniczała się do pism urzędowych. Poczta znajdowała się u Zymlera przy ulicy Joselewicza”.
W: „Końskie zarys dziejów”, Grażyna Dymerska „Żydzi koneccy”, Końskie 1998.
Przykłady korespondencji pocztowej i opisy z kolekcji Krzysztofa Woźniaka.
Niemiecka kartka pocztowa współkursor, skasowana stemplem pocztowym – datownikiem z dnia 5 stycznia 1940: „Konskie” z wyróżnikiem „a”, stempel cenzury niemieckiej, parafki cenzorów.
„Końskie, 4/I 940 r.
Kochany Synu [?],
Dlaczego nie piszesz do mnie już 5 miesięcy??
Matka jest zdrowa, mamy wszystkiego wystarczająco: chleba,
mięsa i cukier [cukier po polsku].
Z nami nie jest przyjemnie [?], bo ty nie piszesz, co
wy wszyscy robicie. Napisz zaraz przez Czerwony
Krzyż: co robicie i przyślij nam ciepłe buty wasz [?] ojciec
Sz. Rinski”
Kartkę pocztową nadał Sz. Rinski, zamieszkały w Końskich na ul. 3 Maja 28.
Całostka pocztowa wysłana do Brazylii. Ciekawe czy dotarła do rąk adresata? Czy żyją potomkowie Sz. Rinskiego w Brazylii?
[Szlama Rinski, zamieszkały Końskie ul. 3 Maja 28 – od 1906 lokator główny]
Koperta „R” z dwoma współkursorami skasowana stemplem pocztowym – datownikiem z dnia ? marca 1940 : „Konskie” z wyróżnikiem „a”.
Nadawcą listu był Hilel Samorski zamieszkały w Końskich na ul. Jatkowej 14.
Paczkowy adres pomocniczy na paczkę wysłaną 5 maja 1941 z Końskich do Bychawy uber Lublin. Odbiorcą był/a R. Raczkowski. Na odwrocie kasownik odbiorczy Bychawy z dnia 9 maja 1941.
Paczkę nadała Chaja Majersdorf zamieszkała w Końskich na ul 3 Maja 20.
Koperta listu skasowana stemplem pocztowym – datownikiem z dnia 31 m-c ? 1941 : „Konskie” z wyróżnikiem „d”, do Prokuratora w Sądzie Specjalnym w Radomiu.
Nadawcą listu był Złotogórski zamieszkały w Końskich na ul. 3 Maja 56 [Maistrasse 56.]
Na odwrocie odręczny dopisek: „verkrapen” [utknął – można domniemywać, że list nie został dostarczony do adresata].
Kartka pocztowa GG nadana 22 grudnia 1941 przez Emila Rufenacha, zamieszkałego w Tomaszowie Mazowieckim na ul. 11 Listopada 45 [November Strasse 45], do firmy Machory Pan [Ludwik] Beyer, poczta Ruda Maleniecka, powiat Końskie.
Na rewersie bardzo ciekawa treść. Proszę zwrócić uwagę na zwrot:
„… Z powodu groźby wysiedlenia, nie zrobiłem w tym roku większego zapasu kafli*…”.
„…W grudniu 1940 r. Niemcy utworzyli getto, w którym zgromadzili 16,5 tys. Żydów. Byli to głównie przesiedleńcy i uciekinierzy (głównie z Łodzi, Płocka i Warszawy). Getto początkowo nie było ogrodzone, gdyż składało się z trzech części położonych w różnych obszarach miasta, co umożliwiało (przynajmniej teoretycznie) kontakt z pozostałą „aryjską” częścią Tomaszowa. Odizolowanie dzielnicy żydowskiej (składającej się już z jednej części) nastąpiło w grudniu 1941 roku” …W 1941 r. część Żydów wywieziono do niemieckich obozów pracy w Bliżynie (początkowo obóz pracy przymusowej, a następnie filia obozu koncentracyjnego na Majdanku) k. Skarżyska-Kamiennej i Pionek. 2.12.1942 r. Niemcy wywieźli około 15 tys. Żydów do obozu zagłady w Treblince[1.7]. Około 900 Żydów pozostawiono w obozie przymusowej pracy. W maju i wrześniu 1943 r. ostatnich Żydów deportowano do Starachowic…”.
W: Wirtualny Sztetl, Tomaszów Mazowiecki: „Historia społeczności”.
